روزنامه العرب- عبدالکریم سلیمان العرجان: ایران کشوری که از درون خود ناپدید شد- دیپلماسی نظامی بجای دیپلماسی سیاسی - ساختار حاکمیت تمام عیار برای سرکوب
ایران ۲۰۲۶ دیگر یک جمهوری متعارف نیست، بلکه به ساختاری سخت و امنیتی تبدیل شده است؛ جایی که سپاه پاسداران تصمیمگیری و سیاست را دور از نهادهای مدنی تعیین میکند.
سپاه پاسداران… دولت درون دولت یا خود دولت؟
پس از ۱۹ آوریل ۲۰۲۶، تهران شاهد فروریختن سنگهای ساختمانها نبود، بلکه شاهد فروپاشی «ایده دولت» بود؛ همان مفهومی که از سال ۱۹۷۹ شناخته میشد. آنچه رخ داد، نوعی «جایگزینی ساختاری» خاموش بود؛ جایی که دولت در درون خود ناپدید شد و به جای آن، یک ساختار قدرت تازه پدیدار شد که از چارچوبهای سنتی جمهوری فراتر میرود.
دیگر نزاع در ایران میان «اصولگرایان» و «اصلاحطلبان» نیست؛ این دستهبندیهای تاریخی رنگ باختهاند. اکنون با یک تغییر بنیادین روبهرو هستیم که در آن مرکز ثقل از نهادهای منتخب قانونی به «اتاقهای تصمیمگیری حاکمیتی» منتقل شده که مستقیماً با دستگاههای امنیتی در ارتباطاند. این نوع حکومت در ادبیات سیاسی به «حکمرانی پریتوری پیشرفته» شناخته میشود؛ جایی که نهاد نظامی، بدون حضور رسمی در ویترین، قدرت سیاسی را اعمال میکند.
تحول اصلی بهصورت خاموش رخ داده و همین آن را خطرناکتر میکند. نه اعتراضات گسترده جدیدی دیده میشود و نه شکافهای علنی بزرگ در درون حاکمیت. اما بررسی دقیق تحولات نشان میدهد که مرکز تصمیمگیری بهتدریج از نهادهای رسمی و مسیرهای مدنی فاصله گرفته است. ... دیگر پرسش این نیست که «چه کسی طبق قانون اساسی حکومت میکند؟» بلکه این است که «چه کسی واقعاً تصمیم میگیرد؟»
اقتصاد ایران به ابزاری برای بقای نظام تبدیل شده، نه رفاه جامعه؛ و شهروند از یک کنشگر سیاسی به موجودی اقتصادی بدل شده که در میان تحریمها به دنبال بقاست.
در ایران امروز، پیامهای اصلی گفته نمیشوند، بلکه اجرا میشوند. زمانبندی اجرای احکام اعدام و بازداشتهای هدفمند در لحظات آرامش میدانی، بخشی از راهبردی امنیتی به نام «کنترل پیشگیرانه» است. نظام دیگر منتظر بحران نمیماند، بلکه پیشاپیش «شبکههای بالقوه تهدید» را از هم میپاشد. این رویکرد، بازتعریف بازدارندگی داخلی است. در این میان، دستگاه قضایی از ابزار عدالت به «بازوی مهندسی اجتماعی» تبدیل شده تا جامعه را کنترل کند و پیش از رسیدن پیام به خیابان، به نخبگان هشدار دهد.
هیچ اعلام رسمیای مبنی بر تسلط کامل سپاه بر قدرت وجود ندارد، اما واقعیتها از انتقال آشکار تصمیمگیری به «دایرههای محدود» مرتبط با آن حکایت دارند. ...
ساختاری که در ایران شکل گرفته، شبیه هیچ الگوی واحدی نیست؛ بلکه ترکیبی از تمرکز قدرت به سبک روسیه و کنترل دیجیتال به سبک چین است، با یک عنصر سوم که قواعد بازی را تغییر میدهد: ایدئولوژی انقلابی دینی. در حالی که روسیه بر شبکههای الیگارشی–امنیتی و چین بر حزب مرکزی تکیه دارد، ایران با تبدیل وفاداری از منفعت به «تکلیف عقیدتی» مسیر متفاوتی پیموده است. این ویژگی باعث میشود محرومیت اقتصادی به «ارزش انقلابی» و کنترل امنیتی به «وظیفه مقدس» تبدیل شود؛ مدلی ترکیبی که منضبطتر اما کمانعطافتر است.
در تهران، اصفهان و مشهد، بازارها فعالاند و زندگی جریان دارد، اما فضای بیان سیاسی بسیار محدود است. ایران وارد مرحلهای از «انطباق منفی» شده است؛ جامعه دیگر امیدی به تغییر از طریق خیابان ندارد و به نوعی عقبنشینی درونی روی آورده است. این سکوت نشانه رضایت نیست، بلکه نوعی «بازآرایی اجتماعی» در انتظار شکاف در رأس قدرت است. در این میان، شهروند از کنشگر سیاسی به موجودی اقتصادی برای بقا تبدیل شده است.
این تحول داخلی بر سیاست خارجی نیز تأثیر گذاشته است؛ بهطوری که «دیپلماسی مدنی» جای خود را به «دیپلماسی نظامی» داده و پروندههای منطقهای بیشتر در چارچوب امنیت ملی و زیر نظر فرماندهان نظامی مدیریت میشوند.
بر اساس دادههای موجود، آینده ساختار سیاسی ایران ممکن است به سه مسیر بیانجامد:
* سناریوی اول: تثبیت الگوی امنیتی–متمرکز و گسترش نقش سپاه در اداره کشور
* سناریوی دوم: فرسایش تدریجی اقتصادی–اجتماعی و شکلگیری اعتراضات پراکنده
* سناریوی سوم: ایجاد توازن جدید در درون نخبگان میان جریان امنیتی و تکنوکراتها
با این حال، این سناریوها با سه شکاف بالقوه تهدید میشوند:
* شکاف نسلی: نسل دیجیتال ممکن است از کنترلهای سنتی عبور کند
* شکاف اقتصادی: تورم به نقطهای برسد که ابزارهای کنترل کارایی خود را از دست بدهند
* شکاف جانشینی: انسجام نخبگان امنیتی به ثبات رهبری وابسته است و هر تزلزلی میتواند به درگیری داخلی منجر شود
ایران ۲۰۲۶ نه فروپاشیده و نه منفجر شده، اما دیگر همان کشور سابق نیست. اکنون با «دولتی مواجهیم که خود را از درون بازتعریف کرده»؛ ساختاری سخت و تا حدی جدا از جامعه که بیشتر به یک نهاد امنیتی شباهت دارد تا یک دولت متعارف. این نظام توان تحمیل ثبات را دارد، اما بر پایه کنترل عمل میکند، نه توافق.
🟢 # مرگ_بر_خامنهای
🍏# مجاهدین_خلق ایران # کانونهای شورشی
🌳 # مریم رجوی #ایران
