گزارش مای ساتو گزارشگر ویژه درامور ایران به شورای حقوق بشر- وضعیت هولناک حقوق بشر در ایران
گزارشگر ویژه حقوق بشر خواهان فشار جهانی بر رژیم ایران شد
سایت ایران آزادی . روز دوشنبه ۲۵اسفند ۱۴۰۴ گزارش خانم مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور وضعیت حقوق بشر در ایران، که به شورای حقوق بشر ارائه شده است، بهطور ویژه به تحولات اعتراضات سراسری و واکنش حکومت ایران میپردازد. او در این گزارش تأکید میکند که الگوی سرکوب در ماههای اخیر شامل استفاده گسترده از خشونت مرگبار علیه معترضان، افزایش استفاده از مجازات اعدام، و قطع گسترده اینترنت برای پنهان کردن نقضهای حقوق بشر بوده است.
گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر، در تازهترین گزارش خود به شورای حقوق بشر تصویری تکاندهنده از وضعیت کشور در فاصله ژانویه ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ ارائه کرده است. در این گزارش، مای ساتو بر سه محور اصلی تمرکز کرده است: سرکوب خونین اعتراضات سراسری، استفاده از قطع اینترنت به عنوان ابزار پنهانسازی سرکوب، و افزایش چشمگیر اعدامها. بر اساس این گزارش، اعتراضاتی که از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ آغاز شد، با یکی از شدیدترین موجهای خشونت دولتی در سالهای اخیر روبهرو شده است
۱. سرکوب اعتراضات سراسری دیماه
گزارش ساتو بخش مهمی را به اعتراضاتی اختصاص میدهد که از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ (۷ دی ۱۴۰۴) در ایران آغاز شد. این اعتراضات ابتدا در تهران و چند شهر دیگر به دلیل بحران اقتصادی و سقوط ارزش پول ملی شکل گرفت، اما به سرعت به یک حرکت سراسری تبدیل شد.
بر اساس دادههایی که در گزارشها و منابع حقوق بشری گردآوری شده، این اعتراضات به بیش از ۱۹۰ شهر در ۳۱ استان گسترش یافت.
مای ساتو در گزارش خود تأکید میکند که پاسخ حکومت به این اعتراضات «از شدیدترین نمونههای سرکوب خشونتآمیز در سالهای اخیر»بوده است. او در سخرانی خود در شورای حقوق بشر گفت:
«مقیاس سرکوب خشونتآمیز که امروز شاهد آن هستیم از نظر شدت و گستردگی در سالهای اخیر بیسابقه است.»
به گفته او، شواهد ویدئویی فراوانی در اختیار دفتر او قرار گرفته است که نشان میدهد نیروهای امنیتی از سلاح گرم علیه معترضان غیرمسلح استفاده کردهاند.
او در گزارش خود مینویسد:
«ویدئوهای متعددی که دریافت کردهام نشان میدهد از نیروی مرگبار علیه معترضان غیرمسلح استفاده شده است.»
گزارش همچنین تأکید میکند که اصول شناختهشده بینالمللی برای استفاده از زور—یعنی ضرورت، تناسب و قانونی بودن—در جریان این سرکوب رعایت نشده است.
بر اساس دادههای گردآوری شده از منابع مختلف حقوق بشری:
- بیش از ۶۴۰ تجمع اعتراضی ثبت شده است
- اعتراضات در ۱۹۴ شهر رخ داده است
- دستکم ۲۷ هزار نفر بازداشت شدهاند
مای ساتو همچنین به گزارشهایی اشاره میکند که نشان میدهد نیروهای امنیتی حتی معترضان زخمی را از بیمارستانها بازداشت کردهاند؛ اقدامی که به گفته او نقض اصل بیطرفی پزشکی محسوب میشود.
یکی دیگر از مواردی که او در گزارش به آن اشاره میکند، استفاده گسترده از اعترافات اجباری است. گزارشها نشان میدهد که دهها مورد پخش اعترافات تلویزیونی از بازداشتشدگان ثبت شده است.
ساتو همچنین به لحن مقامهای رسمی ایران اشاره میکند که معترضان را «آشوبگر»، «تروریست» یا «مزدور» معرفی کردهاند. به گفته او:
«استفاده از چنین اصطلاحاتی برای توصیف معترضان مسالمتآمیز میتواند به توجیه خشونت و پنهان کردن ماهیت مردمی اعتراضات منجر شود.»
در مورد تعداد کشتهشدگان، ساتو تأکید میکند که به دلیل قطع ارتباطات و محدودیت اطلاعات تعیین آمار دقیق بسیار دشوار است.
با این حال، او اشاره کرده است که برخی منابع رسمی ایران رقم ۳۱۱۷ کشته را اعلام کردهاند، در حالی که برآوردهای نهادهای مدنی بسیار بالاتر است.
ساتو حتی در یکی از اظهارات خود هشدار داده است که ممکن است شمار قربانیان به دهها هزار نفر برسد.
۲. تشدید اجرای مجازات اعدام
دومین محور اصلی گزارش ساتو افزایش قابل توجه استفاده از مجازات اعدام در ایران است.
او در گزارش خود هشدار میدهد که حکومت ایران از مجازات اعدام بهعنوان ابزاری برای ایجاد ترس و سرکوب مخالفان استفاده میکند.
بخش سوم گزارش مای ساتو به مجازات اعدام اختصاص دارد. او هشدار میدهد که روند اعدامها در سال ۲۰۲۵ شتابی بیسابقه گرفته است. بر اساس دادههای مندرج در گزارش، دستکم ۱۶۳۹ نفر در سال ۲۰۲۵ اعدام شدهاند، در حالی که این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۹۷۵ نفر بود. همچنین در ژانویه ۲۰۲۶ دستکم ۱۰۰ نفر دیگر اعدام شدهاند.
مای ساتو تأکید میکند که تنها هفت درصد این اعدامها از سوی منابع رسمی اعلام شده و همین نبود شفافیت، مستندسازی را دشوار کرده است. او مینویسد که نهادهای مدنی، روزنامهنگاران و خانوادهها همچنان منبع اصلی اطلاعات درباره اعدامها هستند، زیرا دولت از انتشار آمار کامل خودداری میکند.
در گزارش مـای ساتو آمده است که حدود ۴۹ درصد اعدامها به جرایم مرتبط با مواد مخدر مربوط بوده و حدود ۴۶ درصد نیز به پروندههای قتل اختصاص داشته است. او یادآوری میکند که بر اساس میثاق بینالمللی حقوق مدنی و سیاسی، مجازات اعدام باید فقط به «جدیترین جرایم» محدود شود و کاربرد گسترده آن در این سطح، ناقض تعهدات بینالمللی است.
در گزارش همچنین به خطر صدور احکام اعدام سریع برای بازداشتشدگان اعتراضات اشاره شده است.
برخی گزارشها نشان میدهد که پروندههای مربوط به اتهام «محاربه» با سرعت زیاد در دادگاهها بررسی شده و احتمال صدور احکام مرگ برای برخی بازداشتشدگان وجود دارد.
ساتو در گزارش خود تأکید میکند که بسیاری از این پروندهها با استانداردهای دادرسی عادلانه مطابقت ندارند.
۳. قطع اینترنت و پنهانسازی نقض حقوق بشر
سومین محور مهم گزارش ساتو قطع گسترده اینترنت در ایران است.
او در گزارش خود میگوید که در جریان اعتراضات، حکومت ایران دسترسی به اینترنت و ارتباطات را به طور گسترده محدود کرده است.
شورای حقوق بشر سازمان ملل نیز در قطعنامهای اعلام کرد که قطع سراسری اینترنت در ایران از ۸ ژانویه ۲۰۲۶ آغاز شده است.
خانم مای ساتو میگوید این اقدام چند پیامد مهم داشته است:
- جلوگیری از انتشار اطلاعات درباره سرکوب
- دشوار شدن ارتباط خانوادهها با یکدیگر
- پنهان ماندن ابعاد واقعی خشونت
او در شورای حقوق بشر گفت:
«قطع اینترنت جریان اطلاعات را مختل کرده و واقعیت آنچه در میدان رخ میدهد را پنهان کرده است.»
او همچنین اشاره کرد که این وضعیت اضطراب و رنج شدید برای خانوادهها ایجاد کرده است زیرا بسیاری از آنها نمیتوانند از سرنوشت بستگان خود مطلع شوند.
به گفته او:«این قطع ارتباطات باعث شده بسیاری از ایرانیان نتوانند از امنیت عزیزان خود مطمئن شوند.»
نهادهای حقوق بشری نیز تأکید کردهاند که قطع اینترنت به نیروهای امنیتی امکان داده است بدون نظارت عمومی سرکوب خشونتآمیز را ادامه دهند.
در برخی گزارشها آمده است که این قطع ارتباطات بیش از دو هفته ادامه داشته است.
جمعبندی گزارش
در جمعبندی گزارش، مای ساتو تأکید میکند که سه روند اصلی—سرکوب اعتراضات، افزایش اعدامها و قطع اینترنت—نشاندهنده تشدید کنترل امنیتی بر جامعه ایران است.
او هشدار میدهد که:
استفاده از نیروی مرگبار علیه معترضان
بازداشتهای گسترده
اجرای مجازات اعدام
و قطع اینترنت
همگی نشاندهنده نقض جدی تعهدات بینالمللی ایران در حوزه حقوق بشر هستند.
ساتو در پایان گزارش خود از شورای حقوق بشر خواست که:
تحقیقات مستقل درباره سرکوب اعتراضات انجام شود
عاملان نقض حقوق بشر پاسخگو شوند
و فشار بینالمللی برای توقف این روند افزایش یابد.
🟢 # مرگ_بر_خامنهای
🍏# مجاهدین_خلق ایران # کانونهای شورشی
🌳 # مریم رجوی #ایران
